http://www.mindfulnessblog.nl/index.php nl info@mindfulnessblog.nl Copyright 2012 2012-03-17T17:45:59+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/grip_op_je_gevoel..._moet_je_dat_wel_nastreven_een_boekbespreking/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/grip_op_je_gevoel..._moet_je_dat_wel_nastreven_een_boekbespreking/#When:16:45:59Z 17 maart 2012. Wies Akkermans ‘Grip op je gevoel’... moet je dat wel nastreven? Matthey McKay, Patrick Fanning en Patricia Zurita Ona. ‘Mind and Emotions’. Nederlandse vertaling: ‘Grip op je gevoel’: een universele methode om aan de slag te gaan met emoties als angst, depressie, boosheid, schaamte en schuld. Amsterdam: Hogrefe, 2011, 208 blz. ‘Grip op je gevoel’, dat stemt hoopvol! Naast de titel boezemt ook de wervende samenvatting op de achterkant van het boek vertrouwen in. De auteurs presenteren een nieuw universeel protocol voor de behandeling van ongewenste emoties. Een universeel protocol betekent dat dezelfde behandelingsstappen effectief zijn, ongeacht de specifieke emotie waar iemand last van heeft. In dit boek wordt op praktische wijze uitgelegd wat een lezer kan ‘doen’ als hij of zij overspoeld wordt door pijnlijke emoties als angst, depressie, boosheid, schaamte of schuld. Dit universele protocol is bedoeld als zelfhulpboek voor mensen die worstelen met emotionele problemen, anderzijds voor therapeuten die op zoek zijn naar een effectieve behandeling voor emotioneel lijden. De auteurs geven aan dat er op dit moment drie op onderzoek gebaseerde universele therapieën voor emotionele stoornissen zijn: dialectische gedragstherapie (Linehan, 2002), acceptatie en commitment therapie (Hayes, Strosahl en Wilson, 2006) en cognitieve gedragstherapie (Moses en Barlow, 2006). Deze drie therapieën zijn bewezen effectief voor mensen die kampen met overweldigende emoties. De auteurs hebben deze therapieën met elkaar gecombineerd. Ze hebben tien behandelhoofdstukken (protocollen) samengesteld die volgens hen de beste hulp bieden. Voorbeelden van protocollen zijn: waardegerichte actie, mindfulness, defusie, cognitieve flexibiliteitstraining, interpersoonlijke effectiviteit, imaginaire- interoceptieve- en situationele exposure. Vervolgens leggen ze zeven disfunctionele copingstrategieën (TDF’s) uit die ten grondslag liggen aan emotionele stoornissen. De TDF’s die ze o.a. beschrijven zijn: ervaringsvermijding, rumineren (piekeren), korte-termijn-focus en negatief oordelen. De TDF’s ontstaan als pogingen van mensen om pijnlijke emoties te vermijden, maar versterken deze emoties juist vaak op langere termijn. Het idee van een universeel behandelprotocol gericht op het helpen van mensen bij diverse pijnlijke emoties sprak me erg aan. Het kan veel tijd en energie besparen bij het uitzoeken ‘wat er voor wie precies werkt’. De focus van het protocol ligt op het verbeteren van emotieregulatie vaardigheden vanuit effectief gebleken cognitieve- en gedragstherapeutische technieken, én mindfulness. De therapieën DGT, ACT en CGT waarop dit protocol gebaseerd is, hebben ook mindfulness geïntegreerd in hun behandeling. Ger Schurink (2006) geeft aan dat dit een zinvolle toevoeging is aan het repertoire van de cognitieve gedragstherapie. Het boek heeft een heldere opbouw van de behandelstappen. De lezers kunnen aan de hand van een vragenlijst hun disfunctionele copingstrategieën achterhalen en vervolgens hun eigen behandelprotocol samenstellen. Dat nodigt lezers uit tot zelfmanagement. De beschreven oefeningen zijn concreet en zeker zinvol. Het suggereert echter dat vele lezers op zelfstandige wijze aan de slag kunnen met dit (werk)boek, en dat de vaardigheden eenvoudig aangeleerd en eigen gemaakt kunnen worden. Dit geeft veel lezers wellicht teveel hoop en brengt het risico van faalervaringen met zich mee. In de klinische praktijk blijkt immers dat deze oefeningen vaak tijd, energie en doorzettingsvermogen kosten. Zeker bij ernstige emotionele problemen, zoals agorafobie of depressie is begeleiding door een therapeut noodzakelijk. Deze emoties hebben immers vaak een verlammende werking waardoor het zelfstandig doorlopen van de behandelstappen te hoog gegrepen zal zijn. Ik denk echter ook dat bij lichtere emotionele problemen het aanleren van de beschreven vaardigheden vaak onhaalbaar zal zijn zonder ondersteuning en feedback. Een psychotherapeut kan behulpzaam zijn om de opbouw, intensiteit en snelheid zo goed mogelijk af te stemmen op zijn cliënt. Hierbij is het aannemelijk dat een aandachtgerichte houding van de therapeut zelf, de werkzame factoren bij een behandeling, zoals nabijheid, warmte, respect en niet-oordelen versterkt (Morgan & Morgan, 2005). Het hoofdstuk over ‘emoties’ kan duidelijker geschreven worden, en in het hoofdstuk over ‘mindfulness’ wordt de techniek op een wat tegenstrijdige wijze uitgelegd. De tekst suggereert soms een streven naar het veranderen van de ongewenste emotie, terwijl dit juist niet de bedoeling is van mindfulness. ‘Mindfulness is een aanpak gericht op acceptatie, op het leren omgaan met pijnlijke gevoelens. Het gaat hierbij niet om het streven naar het veranderen van de klachten, maar naar het veranderen van de houding tegenover disfunctionele gedachten, gevoelens en gedrag’ (G. Schurink, 2006). Deze tegenstrijdige uitleg heeft vermoedelijk te maken met een minder goede Nederlandse vertaling. Zo is de neutrale titel ‘Mind and Emotions’ vertaald naar ‘Grip op je gevoel’. Deze vertaling zet de lezer naar mijn idee op het verkeerde been omdat de titel de indruk wekt dat het gaat om het oplossen van ongewenste emoties in plaats van deze juist toe te laten. Ger Schurink (2009) legt uit dat je met mindfulness leert ‘niets’ te doen op een speciale manier. Dat wil zeggen dat je opmerkt hoe je emotioneel reageert met negatieve automatische gedachten en de bijbehorende lichamelijke reacties. De auteurs pretenderen dat het gecombineerde protocol effectief is. Deze indruk wordt voor een deel gewekt door hun enthousiaste schrijfstijl. Daarnaast geven ze aan dat dit protocol gebaseerd is op drie bewezen therapieën en dus ook werkt. Ik begrijp dat dit aannemelijk is, maar dit protocol is in deze vorm niet wetenschappelijk onderzocht. In dit boek wordt een universeel protocol gepresenteerd dat gebaseerd is op drie effectief bewezen therapieën: DGT, ACT en CGT. Mindfulness is een basiscomponent van dit protocol. Het protocol is in deze vorm nog niet onderzocht. Voorzichtigheid is dus geboden. Het boek bevat waardevolle informatie en een reeks oefeningen die in de therapeutische praktijk zeker zinvol kunnen zijn. Ik denk echter dat het als zelfhulpboek de lat te hoog legt en dus tekort schiet. * Drs. W. Akkermans is psycholoog en kinder- en jeugd cognitieve gedragstherapeut i.o.. Werkzaam bij een tweedelijns kinder- en jeugdpsychologenpraktijk. E-mail: w.akkermans@casema.nl Met dank aan Hedwig Smeur. Referenties 1. Schurink, G. (2009). Mindfulness. Een praktische training in omgaan met gevoelens en gewoonten. Zaltbommel: Thema. 2. Schurink, G. (2006). Mindfulness: integratie in de cognitieve gedragstherapie. Gedragstherapie, 39, blz 282-291. 3. Morgan, W.D. & Morgan, S.T. (2005). Cultivating Attention and Empathy. In: Mindfulness and Psychotherapy, pp. 73-90. 2012-03-17T16:45:59+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/cursus_mbct/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/cursus_mbct/#When:14:10:10Z Ger Schurink, 1 maart 2012 Vanwege grote belangstelling is er een extra cursus MBCT gepland in mei-juni 2012. Mindfulness Based Cognitive Therapie (MBCT) is een integratie van cognitieve gedragstherapie en mindfulness-meditatie. MBCT is een zinvolle uitbreiding van de op directe verandering gerichte methoden van de psychotherapie, training en coaching. In de cursus leert u de basisvaardigheden. Deze MBCT cursus onderscheidt zich van andere cursussen doordat er veel aandacht besteed wordt aan de integratie van mindfulness in individuele therapie/coaching en de praktische toepassing bij diverse emotionele problemen en psychische klachten. In de cursus werken de deelnemers intensief met mindfulness aan eigen ingesleten dysfunctionele patronen. Voor wie ?De training is bedoeld voor psychologen, psychiaters, pedagogen, coaches, trainers, maatschappelijk werkers, s.p.v.-ers etc. die hun therapeutische mogelijkheden willen uitbreiden. Wat leert u ?U doet zelf intensieve ervaring op met verschillende vormen van mindfulness-meditatie en de toepassing ervan in uw eigen leven. U leert mindfulness over te dragen op cliënten en u kunt mindfulness integreren in behandelingen bij diverse psychische klachten. Een greep uit het programma: Diverse mindfulness meditatieoefeningen Mindfulness bij eigen disfunctionele gedragspatronen De rationale en de theorie van MBCT Oefenen van vaardigheden in kleine groepen Mindful reageren op reacties van cliënten Mindful exposure en verwerking Integratie van mindfulness in behandelingen Casuïstiek en praktische therapeutische toepassingen Voor een zinvolle deelname aan cursus vraagt het zelf oefenen met de verschillende mindfulness-oefeningen een tijdsinvestering van ongeveer 30 minuten per dag. Wanneer ? De cursus omvat 3 blokken van 2 dagen op maandagen en dinsdagen. Blok 1: 7 en 8 mei Blok 2: 29 en 30 mei (dinsdag en woensdag na Pinksteren) Blok 3: 11 en 12 juni. Aankomst dag 1: vanaf 09:30 uur, aanvang programma: 10:00 uur. Vertrek dag 2: rond 16:30 uur. Waar?Je verblijft tijdens de training in het Balkon in Vasse (Overijssel). Het Balkon beschikt over 20 slaapkamers, twee sfeervolle zalen, een moderne vakbibliotheek, een stilte- en meditatieruimte, computer- en internetfaciliteiten, een rustige tuin en kruidentuin. In de directe omgeving zijn tal van mogelijkheden voor joggen en wandelen. Je verblijft op een eenpersoonskamer met eigen badkamer. In de kosten van de cursus zijn opgenomen: alle overnachtingen met ontbijt, uitgebreide lunches, snacks, driegangendiners, alle koffie en thee, vers fruit, zaalhuur, toeristenbelasting en BTW. Aantal deelnemersMaximaal 16 Kosten1695,- inclusief literatuurmap, hand-outs, audiobestanden met meditatie-oefeningen, koffie/thee en lunches. Verplichte literatuur (zelf aan te schaffen): Williams, J. M. G., Teasdale, J.D., Segal, Z. & Kabat-Zinn, J. (2007) Mindfulness en bevrijding van depressie. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds. Schurink, G. (2009) Mindfulness.Een praktische training in omgaan met gevoelens en gewoonten. Zaltbommel: Thema. Opgave via: http://www.mbcttrainingen.nl/basiscursusmindf.html#1 2012-03-01T14:10:10+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindfulness_netwerkdag_2012/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindfulness_netwerkdag_2012/#When:12:06:22Z EN OPENING VAN HET RADBOUD UNIVERSITAIR MEDISCH CENTRUM VOOR MINDFULNESS In samenwerking met de beroepsverenigingen VMBN en de VVM organiseert het Radboud Universitair Medisch Centrum voor Mindfulness op vrijdag 25 mei de jaarlijkse Mindfulness netwerkdag. Het ochtendprogramma staat in het teken van recente onderzoeken op het gebied van mindfulness. Drie gerenommeerde onderzoekers zullen hun onderzoeken toelichten. Het middagprogramma biedt diverse workshops van deskundigen op het gebied van mindfulness en gedurende de dag is er natuurlijk gelegenheid om collega’s uit het vak te ontmoeten. MIDDAGPROGRAMMA /WORKSHOPS: Paul Grossman Mindfulness for seriously ill Frits Koster Compassievol leven – van Mindfulness tot Heartfulness Noud de Haas Mindfulness en overgewicht Ingrid van den Hout Breathworks: Adem Werkt! Annelies Spek Mindfulness-based Stress Reduction bij (jong) volwassenen met autisme Alie Rozendal en Kees van den Bos De toepassing van mindfulness bij gedetineerden en patiënten met een forensische achtergrond Ivan Nyklicek Onderzoekersplatform Mindfulness (alleen voor onderzoekers op het gebied van mindfulness) Informatie en aanmelding: http://www.paoheyendael.nl/nl/activiteiten/alle-activiteiten/ 2012-02-24T12:06:22+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/boekbespreking_mindfulness_een_praktische_gids_om_rust_te_vinden_in_een_hec/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/boekbespreking_mindfulness_een_praktische_gids_om_rust_te_vinden_in_een_hec/#When:11:57:03Z Déliane Spits, 20 januari 2012 Mindfulness: Een praktische gids om rust te vinden in een hectische wereld is oorspronkelijk in het Engels geschreven. De auteurs zijn journalist Danny Penman en Mark Williams die samen met John Teasdale en Zindel Segal de mindfulness-based cognitive therapy ontwikkelde. In het voorwoord beveelt John Kabat-Zinn het boek aan als een inspirerend programma. Het boek bevat voorafgaand aan een training, uitleg en informatie over mindfulness. Bij voldoende oefening en tijdsinvestering kan de training leiden tot het verkrijgen van meer grip op het leven. Ook kan deze helpen om meer voluit te leven van moment tot moment. Zoals de titel al aangeeft gaat het om een praktisch boek. Door de prettige en duidelijke schijfstijl leest het boek gemakkelijk. Ook bevat het aansprekende voorbeelden. Deze zijn vooral gericht op lezers die verstrikt zijn geraakt in gedachten en gewoontepatronen waardoor zij zorgelijk en uitgeput zijn geraakt. In de eerste hoofdstukken wordt inleidend weergegeven wat mindfulness is, hoe het werkt en wat de bewezen effecten ervan zijn. De lezer krijgt de keuze om direct na het eerste inleidende hoofdstuk te starten met het achtweekse mindfulnessprogramma of eerst nog meer te weten te komen over de nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen die meer laten zien hoe en waarom we in de val lopen van negatieve manieren van denken en doen en hoe mindfulnessmeditatie daarin meer vrijheid geeft. Zowel op de omslag als in de eerste hoofdstukken wordt regelmatig gesproken over het vinden van meer rust. Het lijkt er in deze hoofdstukken op dat het vinden van rust het doel van mindfulness is. Veel mensen zal dit zeker aanspreken omdat zij hier behoefte aan hebben. Of het te maken heeft met de vertaling of dat de schrijvers het zo bedoeld hebben is niet helemaal duidelijk. In ieder geval komt aan het einde van hoofdstuk 4 aan de orde dat het vinden van ontspanning, rust en voldoening niet het doel maar de neveneffecten zijn van het beoefenen van mindfulness. Daardoor wordt ook duidelijker dat er tijdens de beoefening van mindfulness naar niets gestreefd hoeft te worden. Het gaat niet om het vinden van meer rust maar er ontstaat wel meer vrijheid. Hierdoor hoeft geen gehoor gegeven te worden aan automatische reactiepatronen. Vanaf het vierde hoofdstuk bevat het boek een training. Deze wordt ingeleid door een duidelijk overzicht en goede adviezen vooraf. Tijdens de training worden de verschillende dimensies van het "zijn" belicht en ervaren. De training bestaat uit wekelijkse oefeningen die meditaties en een gewoontebreker bevatten. Deze hebben als doel om zich op een niet-oordelende manier meer bewust te worden van gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties en ingesleten patronen te doorbreken. De gewoontebrekers zijn vooral op de algemene dagelijkse dingen gericht, het openen van nieuwe wegen en prikkelen van de menselijke nieuwsgierigheid. Een goede manier om uit de gewone dagelijkse routine te stappen. Ze zijn echter minder specifiek gericht op het doorbreken van persoonlijke ingesleten en belemmerende gewoontepatronen. Williams M., Penman D., (2011) Mindfulness: Een praktische gids om rust te vinden in een hectische wereld. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds. ISBN 9789057123412 2012-01-20T11:57:03+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/symposium_effectiviteit_van_mindfulness_bij_psychische_en_lichamelijke_klac/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/symposium_effectiviteit_van_mindfulness_bij_psychische_en_lichamelijke_klac/#When:15:32:35Z Ger Schurink, 16 december 2011 Op donderdag 17 en vrijdag 18 november vond het Najaars Congres van de Vereniging voor Gedragstherapie en Cognitieve plaats. Van het "Symposium Effectiviteit van mindfulness bij psychische en lichamelijke klachten" zijn de presentaties van de sprekers online beschikbaar op http://vgctnajaarscongres.sl024.ccilivits.nl/website/vrijdag/presentaties-sprekers/subprogramma-14.15-15.45-uur. Door op de titels van de lezingen te klikken worden de presentaties gedownload. De onderstaande thema's kwamen aan bod: Mindfulness based cognitive therapy (MBCT) bij recidiverende depressie voor mensen met en zonder huidige depressieve symptomen: korte en lange termijn resultaten door Joël van Aalderen. Mindfulness meditatie en veranderingen in aandacht door Paul van den Hurk. Verschillen in aandachtsfuncties na mindfulness bij patiënten met recidiverende depressie in remissie door Josine Verhoeven. Mindfulness-based stress reduction bij patiënten met het chronische vermoeidheidssyndroom die onvoldoende reageren op reguliere cognitieve gedragstherapie door Hans Knoop Een eenvoudige methode om stress te hanteren 2011-12-16T15:32:35+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindful_mayonaise/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindful_mayonaise/#When:17:37:33Z Suzan Haerbroek, 15 december 2011 Kan het nog erger? Ik schreef al eerder over "Misverstanden rond mindfulness" op deze weblog. Jan-en-alleman probeert een graantje mee te pikken van de hype die mindfulness helaas geworden is. Nu staan ons ook nog voedingsmiddelen te wachten die 'mindful' zijn zoals mindful mayo! Ben benieuwd wat er volgt! http://www.thevegancrew.com/?p=3558 2011-12-15T17:37:33+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/werkboek_ontspanning_voor_kinderen/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/werkboek_ontspanning_voor_kinderen/#When:07:29:49Z Paul van Rijn, 13 november 2011 Het werkboek Ontspanning voor kinderen is geschreven door Lawrence Shapiro, volgens het boek een internationaal befaamd kinder- en jeugdpsycholoog en Robin Sprague, coach en freelance schrijver. Omdat ik onbekend was met de auteurs ben ik na het lezen van het boek de namen gaan ‘google-en’. Op de naam van Lawrence Shapiro kwam ik eerdere titels van de auteur tegen zoals: ‘It's Time to Start Using Your Words’,’ It’s Time to Sleep in Your Own Bed’,’ It’s Time to Sit Still in Your Own Chair’ en ‘last but not least!: ‘It’s Time to give up Your Pacifier’, wat vrij vertaald zoiets betekent als: het is tijd dat je je fopspeen opgeeft. Verbluffend vind ik dan hoe mijn eerdere indruk van het boek overeenkomt met de blijkbaar algemene werkwijze en visie van de psycholoog/ auteur, n.l. normatief en niet echt afgestemd op de behoefte van kinderen (resp. ouders/ therapeuten) Als geheel is het boekje niet eens zo onaardig, het bevat een brede verzameling aan activiteiten/ oefeningen die gericht zijn op het leren ontspannen van kinderen. Psychoeducatie, ademhaling, geleide fantasie, mindfulness, yoga, spel(l)en en creativiteit en humor zijn daarin de belangrijkste ingrediënten. Voor diegenen die redelijk onbekend zijn met deze onderwerpen, zoals naar ik aanneem ‘de gemiddelde ouder’, biedt dit boekje dan ook best een redelijke introductie over wat stress is en hoe je met kinderen samen stress kan leren te verminderen. Wanneer je echter wat scherper gaat kijken en lezen vallen toch wel een aantal zaken negatief op. Zo komt het normatieve van de schrijver al naar voren bij de inleiding waar we de luie stoel moeten aanschuiven, rustige muziek moeten opzetten, een paar keer diep in de buik moeten ademen en hij dan aangeeft: wedden dat je je nu al beter voelt? Voor mensen die vertrouwd zijn met mindfulness is dat natuurlijk ‘vloeken in de kerk’. Dit normatieve en resultaatgerichte zit als een rode draad in het boek verweven. Verder is het boek zowel geschreven voor volwassenen als kinderen, maar dit word in het boek onduidelijk aangegeven. Dat kan betekenen dat op een willekeurig moment in het boek, b.v. bij de overgang van blz.32 naar blz. 33, het woord eerst is gericht tot de ouders en dan plotseling weer tot de kinderen en dat is verwarrend. De schrijvers hebben ook een hoofdstuk over mindfulness in het boek staan. Helaas is het daarin ook niet gelukt de rode draad van het normatieve en resultaatgerichte denken los te laten. Zo staat er bij de uitleg van wat mindfulness is, b.v. : ………. Het is een werktuig dat jou en je kind kan helpen om je aandacht op het huidige moment te leren richten. Wanneer je dat doet, moet je je bezorgdheid over de toekomst of je herinneringen aan het verleden wel loslaten. Als ik iets begin te leren van de mindfulness is het wel om het normatieve en resultaatgerichte denken los te laten en dit boek doet daar geen recht aan. Samenvattend: ik vind dit een matig boek, het heeft een hoog ‘middle of the road’ niveau en vliegt hier en daar echt uit de bocht, zoals in het hoofdstuk mindfulness. Het lijkt erop alsof dit boek is uitgegeven onder de druk van het moeten publiceren, dan wel financieel moeten scoren en het mist wat mij betreft de werkelijke bezieling, afstemming en diepgang die bij een dergelijk boek hoort. Ik geef het een 6,5. WERKBOEK Ontspanning voor Kinderen: Lawrence Shapiro & Robin Sprague ISBN: 978 9079729 34 0 € 19,95 (bolcom) Paul van Rijn, GZ- en 1e lijnspsycholoog, IJsselsteinse Praktijk voor Psychotherapie en Eerstelijnspsychologie. 2011-11-15T07:29:49+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/concentratie/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/concentratie/#When:14:22:01Z Dingeman Boot, 2 oktober 2011 Concentratie is het vermogen de aandacht eenpuntig (als een laserstraal) blijvend te richten op een object. Hoewel bij de een meer dan bij de ander, speelt concentratie in iedere meditatievorm een belangrijke rol. Samatha meditatie Zo is Samatha meditatie in feite een concentratie meditatie. Samatha betekent kalmte en deze meditatie leidt door het ontwikkelen van concentratie tot kalmte en rust in de geest. De aandacht wordt hierbij uitsluitend op één object gericht; dit kan bijv. de ademhaling zijn of een deel van het lichaam waar de ademhaling goed voelbaar is, een mantra, een frase (zoals bij de metta meditatie) of een kaarsvlam. Samatha meditatie is een veel beoefende meditatievorm omdat de techniek relatief eenvoudig is en de effecten (kalmte, rust) aangenaam zijn. Maar deze meditatievorm heeft ook zijn beperkingen. Het geeft – afhankelijk hoe het wordt beoefend – behalve kalmte en rust, slechts tot op een bepaald niveau inzichten. Vipassana meditatie Om tot diepere inzichten en tot totale bevrijding te komen is het beoefenen van bijv. Vipassana meditatie noodzakelijk. Hoewel in het Theravada boeddhisme veelal direkt met Vipassana meditatie wordt begonnen, wordt daar evenals bij andere tradities eerst ook wel gebruik gemaakt van Samatha meditatie om de geest te trainen en deze wat tot rust te brengen. Daarna wordt dan overgeschakeld op Vipassana meditatie, waar de ontwikkelde concentratie een welkome vaardigheid is. In de Vipassana staat het ontwikkelen van mindfulness centraal, maar concentratie speelt daarbij een belangrijke ondersteunende rol. De concentratie zorgt ervoor dat je in staat bent om je aandacht blijvend op een object te richten. Mindfulness en concentratie hebben in de Vipassana meditatie ieder een eigen functie die duidelijk van elkaar verschillen. Mindfulness is het aandachtig gewaar zijn van wat er in het hier en nu plaatsvindt en speelt zo een gevoelige registrerende rol. De concentratie speelt een ondersteunende rol door het vermogen de aandacht blijvend op het object te kunnen richten. Als er te weinig mindfulness is en teveel concentratie worden de gedachten, gevoelens enz. weggedrukt en ga je richting Samatha meditatie. Als er te weinig concentratie is blijf je teveel in de ban van wat zich allemaal in je geest afspeelt en vlieg je alle kanten op. Zo moet er daarom steeds een balans zijn tussen mindfulness en concentratie en is het van belang dat deze twee bevrijdende krachten op een evenwichtige manier worden ontwikkeld. Komen tot inzichten/wijsheid Vipassana meditatie betekent inzichtsmeditatie en dit inzicht heeft vooral betrekking op de universele karaktereigenschappen van alle verschijnselen die in je bewustzijn verschijnen. Het verkrijgen van dit inzicht zal moeilijker tot onmogelijk zijn naarmate je meer door de drukte in je geest wordt beheerst. Wanneer de geest tot meer verstilling komt schep je gunstige voorwaarden om tot inzicht te komen. Wanneer je mindfulness door een goede concentratie wordt ondersteund zal dat ertoe bijdragen dat je geest steeds rustiger wordt en ben je in staat om onderzoekend door te dringen tot de natuur van deze verschijnselen. Hiermee wordt bedoeld dat je zo inzicht krijgt in het karakter van deze verschijnselen en geleidelijk krijg je ook inzicht welke universele karaktereigenschappen voor alle verschijnselen gelden: 1) veranderlijkheid, 2) ze bieden je geen blijvend geluk / veiligheid en 3) oncontroleerbaar (zelfloosheid). Dingeman Boot leidt een centrum voor yoga-meditatie in Zwolle, begeleidt meditatieretraites en geeft les aan yogaleraren in opleiding. http://www.pannananda.nl Hij verzorgt een column in BoeddhaMagazine. Deze tekst verscheen in nr. 64, herfst 2011. 2011-10-02T14:22:01+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindfulness_based_cognitive_therapy_10_years_and_onwards_a_personal_reflect/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindfulness_based_cognitive_therapy_10_years_and_onwards_a_personal_reflect/#When:11:02:12Z Ger Schurink, 28 september 2011 In een weblog vond ik de onderstaande tekst van Zindel Segal over de stand van zaken na 10 jaar MBCT. Hij is samen met John Teasdale and Mark Williams, een van de ontwikkelaars van de MBCT. http://ucsdcfm.wordpress.com/2011/09/23/mindfulness-based-cognitive-therapy-10-years-and-onwards-a-personal-reflection-by-zindel-segal/ Mindfulness Based Cognitive Therapy 10 Years and Onwards: A Personal Reflection by Zindel Segal. With the 10-year anniversary of the publication of Mindfulness Based Cognitive Therapy for Depression nearly upon us, it is a good time to perhaps stop and reflect on where the field stands at this juncture. For the past decade John, Mark and I have been largely concerned with reaching the first milestone of treatment development – reliable evidence for MBCT’s effectiveness. Data from 6 Randomized Controlled Trials and 2 meta-analyses (Hoffman, 2010; Piet & Hoogard, 2011) now indicate that Mindfulness Based Cognitive Therapy is associated with a 50% reduction in depressive relapse risk as well producing symptom relief in anxiety disorders for both adults (Kim et al., 2010) and children (Semple & Lee, 2011). Having addressed the efficacy question, we are still left to ponder how exactly this multi-modal treatment achieves its benefits. For example, what is the relative contribution of cognitive therapy principles versus mindfulness practice to outcome? What about the role of kindness and compassion, both of which are implicit in the program and, as Willem Kuyken’s work suggests, may be one of the consistent gains reported by participants? Clarifying mechanisms of action is of more than just academic interest, as it will likely inform the approach taken to training the next generation of MBCT practitioners. The fact that these are questions being asked shows how far we have come from the early days when MBCT was described as a form of attentional control training. It is always hard to predict what the next 10 years will bring, but my bet is that efforts to disseminate MBCT via online technologies will start to have an impact. Online approaches may be a response to the fact that there are still far too few MBCT instructors and too many patients seeking care. The challenge for online MBCT will be to adapt to an internet friendly format, while holding onto the practice dimension, which however you slice it, always comes down to being a personal, non-electronically mediated experience. It should all make for a very interesting ride. References Hofmann SG, Sawyer AT, Witt AA, Oh D. The effect of mindfulness-based therapy on anxiety and depression: A meta-analytic review. J Consult Clin Psychol. 2010 Apr;78(2):169-83. Piet J, Hougaard E. The effect of mindfulness-based cognitive therapy for prevention of relapse in recurrent major depressive disorder: a systematic review and meta-analysis. Clin Psychol Rev. 2011 Aug;31(6):1032-40. Geschwind N, Peeters F, Drukker M, van Os J, Wichers M. Mindfulness training increases momentary positive emotions and reward experience in adults vulnerable to depression: A randomized controlled trial. J Consult Clin Psychol. 2011 Jul 18. [Epub ahead of print] Kim B, Lee SH, Kim YW, Choi TK, Yook K, Suh SY, Cho SJ, Yook KH Effectiveness of a mindfulness-based cognitive therapy program as an adjunct to pharmacotherapy in patients with panic disorder. J Anxiety Disord. 2010 Aug;24(6):590-5. Epub 2010 Apr 3. Semple R & Lee, J (2011). Mindfulness Based Cognitive Therapy for Anxious Children. New Harbinger: Oakland. 2011-09-28T11:02:12+00:00 http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/leer_ons_stil_te_zitten/ http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/leer_ons_stil_te_zitten/#When:17:57:03Z Ger Schurink, 14 september 2011 Leer ons stil te zitten is een boeiend boek. De schrijver, Tim Parks, heeft vreselijk last van prostaatklachten: heftige pijnen die zijn bewegingsvrijheid beperken en waarvoor hij 's nachts meerdere keren zijn bed uit moet om te plassen. Een reeks medische onderzoeken levert niks op. Parks gaat op zoek naar genezing. Ondermeer via paradoxale ontspanning en shiatsu komt hij bij uit bij meditatie. Het boek is autobiografisch en leest als een spannende roman. We volgen de psychologische ontwikkeling bij de auteur tijdens zijn zoektocht naar genezing. Parks heeft zich als puber ontworsteld aan het religieuze milieu van zijn ouders, en moet aanvankelijk niets hebben van de zweverige vipassana-meditatie. Zijn intellectuele spitsvondigheid zit hem voortdurend in de weg en helpt hem tegelijkertijd. Door de combinatie van de ervaringen in het 'stil zitten' en zijn uitzonderlijke kennis van roman-literatuur ontstaan er inzichten en veranderingen. "Eigenlijk was mijn lichaam me vreemd. Ik was me alleen van mijn lichaam bewust wanneer het anders reageerde dan normaal, wanneer het mijn werk onderbrak. Pijn was een inbreuk op mijn drukke werkschema. Ik onderzocht pijn niet. Ik besteedde er geen tijd aan." en "Decennialang waren al mijn geestelijke bezigheden doelbewust van linguïstische aard geweest: schrijven, denken, beredeneren, lesgeven, praten. Een gevolg van deze woordenstroom was dat ik nooit goed heb begrepen dat er ook geestelijke arbeid verricht kon worden zonder dat er woorden bij betrokken waren, geestelijke arbeid waarbij woorden zelfs een obstakel bleken te zijn." Park's gedrevenheid om te presteren neemt af, hij maakt kennis met ik-loosheid/leegte/eenheid en zijn prostaatklachten verdwijnen met uitzondering van twee keer wc-bezoek in de nacht. 'Er is niks mystieks aan' schrijft hij in het laatste hoofdstuk. Parks blijft nuchter en oprecht en wil de lezer niets aanprijzen. Ook na de positieve veranderingen in zijn leven is er veel werk te doen. Oude ingesleten patronen blijven de kop op steken. Het boek eindigt met de volgende laatste regels. Nadat hij kort beschrijft hoe zijn dag op zijn kantoor start met allerlei alledaagse handelingen lezen we: "Ik heb altijd al een hekel gehad aan deze saaie, stomme routineuze handelingen, die me alleen maar in de weg zitten. Ik probeer ze langzaam uit te voeren, berustend. Dit hoort ook bij het leven, zeg ik tegen mezelf. Nu en nu. Maar het lukt niet, ik wil aan het werk, dit verhaal opschrijven, afmaken, verder met mijn leven." Je krijgt als lezer bij de laatste zinnen de indruk dat de auteur ergens vastgelopen is. Mooi dat zijn prostaatklachten verbleekt zijn, jammer dat hij het schijnbaar opgeeft om wat hij met mediteren geleerd heeft te gebruiken in zijn dagelijkse leven. Hoe zou dat komen? Vermoedelijk omdat Parks verwacht iets voor elkaar te krijgen wat onwenselijk of onmogelijk is, in ieder geval gedurende langere tijd. Hij schrijft: "Ochtendgedachten borrelen als luchtbellen omhoog. Ik concentreer me op de adem in mijn neusgaten, op mijn lippen. Alleen door je voortdurend bewust te zijn van je lichaam kun je bruisende gedachten tot rust brengen. Ik maak me niet ongerust als het niet lukt. Het doel is stilte, maar ik verlang er niet naar." Even verder: "Hier zijn stilte en aanvaarding; het genot van een ruimte die niet van betekenis doordrenkt hoeft te worden. Door je intens bewust te worden van het lichaam, de adem, het bloed, kun je het 'ik' laten wegglippen. Ik kan dus de eerste minuten navertellen, maar de rest niet." Jammer, verkeerde instructies gekregen of goede instructies verkeerd begrepen. Het doel van mediteren is niet om bruisende gedachten tot rust te brengen, hoewel dat wel kan gebeuren in de meditatie. Stilte is evenmin een doel evenals het 'ik' laten wegglippen, hoewel dat ook kan gebeuren. Het lijkt erop dat Parks probeert 'het genot van een ruimte die niet van betekenis doordrenkt hoeft te worden' telkens in zijn meditaties en dagelijks leven te reproduceren. Zo te zien is hij blijven 'hangen' aan die ervaringen die erg aangenaam voor hem zijn. De vipasanna-meditatie die Parks in zijn retraites leert is bedoeld als een onderdeel van het spirituele Boeddhistische pad naar verlichting (nirvana, satori, zelfrealisatie). Over vipassana-meditatie schijft Henk Barendregt in 'Mentaal evenwicht: labiel, stabiel en flexibel' het volgende: "Doorgaand met de beoefening van vipassana kan de meditator ervaren dat het bewustzijn bestaat uit een stroom van kortdurende flitsjes, vergelijkbaar met hoe een televisiebeeld ontstaat uit een lichtpuntje dat, voortdurend van kleur en intensiteit veranderend, snel heen en weer over het scherm wordt gespoten. Tijdens de waarneming van deze chaotische stroom is het bewustzijn zelf gedeeltelijk 'zichtbaar'. Zo ervaar je dat het normale bewustzijn opgebouwd wordt uit genoemde flitsjes. Dit chaotische proces ('veranderlijkheid') wordt de eerste van drie 'fundamentele karakteristieken van het bestaan' (lees: bewustzijn) genoemd. De tweede karakteristiek is de grote weerzin, zelfs walging, welke ontstaat tijdens het waarnemen van genoemd proces. De derde karakteristiek ('zelfloosheid') is de duidelijke observatie dat het proces doorstroomt, zonder dat wij daar zelf ook maar enige invloed op hebben. De drie karakteristieken ontstaan niet als drie afzonderlijke waargenomen fenomenen, maar blijken drie aspecten te zijn van één mentaal proces. In tegenstelling tot wat de meditator verwacht blijkt het geen verheven bewustzijnstoestand te zijn waarin de karakteristieken zichtbaar worden. De chaotische toestand is in tegendeel weerzinwekkend, zozeer zelfs dat men deze koste wat het kost wil vermijden. Het is de moeder van alle existentiële angsten en de oorzaak van oorlog." http://www.fnds.cs.ru.nl/fndswiki/Theoretical_papers Diepgaand inzicht, op ervaringsnivo, in de drie karakteristieken leidt in combinatie met een aantal andere factoren zoals concentratie, rust en gelijkmoedigheid geleidelijk tot een stabiele en blijvende toestand van verlichting volgens de vipassana-stijl binnen Boeddhistische leer die tientallen stromingen omvat. Zie voor meer informatie over mindfulness en boeddhistische psychologie een bijdrage op deze weblog: http://www.mindfulnessblog.nl/index.php/blog/artikel/mindfulness_en_boeddhistische_psychologie/ In op mindfulness gebaseerde therapiemethoden, zoals de Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT), wordt meditatie gebruikt om emotionele klachten te 'verlichten', Er worden grofweg dezelfde meditaties gedaan maar de doelen en ook de manieren waarop de meditatie 'gebruikt' wordt zijn anders. Het ontwikkelen van een andere houding tegenover (psychische) problemen is het doel. Deze houding kenmerkt zich door nauwkeurig waarnemen, toelaten en niet direct reageren waardoor er ruimte komt voor een andere reactie dan vanuit oude ingesleten patronen. Mindfulness heeft twee componenten. De eerste betreft zelfregulatie van de aandacht (aandachttraining). De aandacht is gericht op de onmiddellijke lijfelijke en verstandelijke reacties en het herkennen van mentale patronen in het huidige moment. De tweede component is de nieuwsgierige en accepterende houding tegenover dat wat ervaren wordt. Elke gedachte en elke lichamelijke gewaarwording wordt toegelaten, zonder er iets aan te willen veranderen. Het doel is om in het dagelijkse leven bepaalde ingesleten patronen te herkennen, niet te reageren vanuit een niet-werkende automatische reactie maar op een gezondere manier. Het doel van mediteren om spirituele redenen verschilt dus van het doel van mediteren om emotionele problemen aan te pakken. Er wordt het zelfde gereedschap gebruikt voor een ander karwei. Dat is veel mensen niet bekend. Ze verwachten dat mediteren, bijvoorbeeld bij een meditatie-leraar in een 'spiritueel centrum', vanzelf leidt tot vermindering van stressklachten en rust, ontspanning, vrede etc. oplevert. Dat kan als 'bijwerking' wel gebeuren maar daar zijn de instructies niet op gericht. Zenmeditatieleraar Toon Fugers verwoord het als volgt: Bijvangst Helaas zijn vaak de verwachtingen van meditatie, vooral bij beginners, volkomen over de top, alsof mediteren een wondermiddel is voor al onze problemen. Helaas wordt het vaak op die manier aan de man gebracht. Dat is jammer want meditatie is geen therapie. Het is daarvoor ook niet bedoeld. Het beoefenen van meditatie heeft weliswaar voor veel mensen een onmiskenbaar therapeutisch effect, maar dat therapeutische effect is uitdrukkelijk bijvangst. Daar gaat het niet over bij meditatie. http://members.home.nl/familie.fugers/Toon/Zen/watiszen.html Het is goed om de twee verschillende redenen om te mediteren uit elkaar te houden. Wil je om spirituele redenen mediteren, houd je dan aan de instructies van je meditatieleraar en gebruik de oefeningen niet om 'verlichting' van problemen te krijgen. Mediteer je om anders met emotionele problemen om te gaan, volg dan de instructies van je trainer of therapeut en streef geen spirituele doelen na. Als je beide doelen nastreeft, maak dan dit onderscheid telkens voordat je gaat mediteren. Formuleer vooraf je doel. Bijvoorbeeld: ik mediteer nu om diepgaand inzicht te krijgen in de drie karakteristieken van het bestaan. Of: ik doe nu mijn meditatie-oefening om een meer verdraagzame houding te ontwikkelen tegenover mijn emotionele reacties. 2011-09-14T17:57:03+00:00