Zegt de VGCt ‘nee’ tegen mindfulness ?

Ger Schurink, 28 november 2009


Een collega kreeg recentelijk het bericht dat de nascholingscursus MBCT die zij als compensatie doet in haar opleiding tot gedragtherapeut niet meetelt. Het argument van de VGCt is: “De commissie is van mening dat een mindfulness cursus niet kan meetellen omdat het geen gedragstherapie betreft.”
Is dit de nieuwe opvatting van de VGCt of de mening van (een lid van) een subcommissie?

Dit is een bijzondere ontwikkeling. Niet alleen de mening dat mindfulness geen gedragstherapie (meer) is, maar ook dat deze beslissing blijkbaar in stilte genomen is (door wie precies?) zonder dat hierover met de leden van de VGCt gecommuniceerd is.

Mindfulness, ik gebruik liever de term MBCT, is feitelijk in de praktijk al een onderdeel van de gedragstherapie:

• De cursus MBCT die ik geef is al vanaf 2003 tot heden als nascholing erkend door de VGCt. Dat geldt ook voor MBCT-cursussen van collega’s.


• Er staan diverse artikelen over mindfulness/MBCT in Gedragstherapie.


• Er staan tal van artikelen over mindfulness/MBCT in internationale erkende gedragstherapie tijdschriften.


• Tijdens diverse najaars- en voorjaarcongressen zijn er symposia, lezingen en workshops over mindfulness/MBCT gegeven.


• Diverse internationale verenigingen voor gedrags- en cognitieve therapie hebben al enkele jaren het onderwerp ‘mindfulness’ op hun congres-programma’s hebben staan.


• Er zijn meerdere leertherapeuten die een (groeps-)leertherapie met MBCT geven.


• Er zijn verschillende goedgekeurde N=1 studies waarin MBCT een prominente rol speelt.

De cursus MBCT die ik geef is al vanaf 2003 tot heden als nascholing erkend door de VGCt

In het Opleidingsreglement staat bij C7, Nascholingsactiviteiten: Nascholing moet betrekking hebben op:
1. onderwerpen uit de cognitieve gedragstherapie of op
2. onderwerpen welke aantoonbaar van belang zijn voor de beroepsuitoefening van gedragstherapeuten.

Conclusie: de cursus MBCT voldoet dus aan een of beide criteria en hoort dus bij gedragstherapie.

In het tijdschrift Gedragstherapie zijn er meerdere artikelen aan mindfulness/MBCT besteed

Schurink, G. (2004). Aandachtgerichte cognitieve therapie bij depressie: een methode die past in het domein van de cognitieve gedragstherapie. (Gedragstherapie, 2004,37, 207-213)
Baert, S., Goeleven, E & De Raedt, R. (2006). Aandacht voor Mindfulness-Based Cognitive Therapy; en erna.(Gedragstherapie, 2006, 39, 43-54)
Schurink, G. (2007). Mindfulness: integratie in de cognitieve gedragstherapie. (Gedragstherapie, 2006, 39, 281-292)
Schroevers, M., Nyklίček, Y en Topman, R. (2008). Validatie van de Nederlandstalige versie van de Mindful Awareness Scale (MAAS) (Gedragstherapie 2008, 41 225-240)

Conclusie: als er meerdere artikelen en bovendien drie boekbesprekingen over mindfulness/MBCT in Gedragstherapie staan dan hoort het bij de gedragstherapie.

Er staan tal van artikelen over mindfulness/MBCT in internationale erkende gedragstherapie tijdschriften

In internationale peer reviewed gedragstherapie-tijdschriften zoals Behavior Therapy, Behavior Modification, Journal of Behavioral Medicine, Behavior Research and Therapy, Journal of Anxiety Disorders, Cognitive and Behavioral Practice, Behavioural and Cognitive Psychotherapy, Cognitive Therapy and Research en Journal of Cognitive Psychotherapy staan diverse artikelen over op mindfulness gebaseerde interventiemethoden. In het Handbook of Cognitive-Behavioral Therapies, Third Edition, Keith S. Dobson (2009) is bijvoorbeeld een hoofdstuk gewijd aan op mindfulness gebaseerde therapie.

Conclusie: als er meerdere artikelen over mindfulness/MBCT in buitenlandse gedragstherapie tijdschriften staan dan hoort het bij de gedragstherapie.

Tijdens diverse najaars- en voorjaarcongressen van de VGCT zijn er symposia, lezingen en workshops over mindfulness/MBCT gegeven

Op het VGCt-najaarscongres 2004 was er een symposium over mindfulness. Ook in de najaarscongressen die volgden waren er steeds enkele lezingen en workshops rond MBCT. Op meerdere voorjaarscongressen waren er workshops over mindfulness.

Conclusie: als er op meerdere najaars- en voorjaarcongressen over mindfulness/MBCT symposia, lezingen en workshops gegeven worden dan hoort het bij de gedragstherapie.

Diverse internationale verenigingen voor gedrags- en cognitieve therapie hebben al enkele jaren het onderwerp ‘mindfulness’ op hun congres-programma’s hebben staan

De European Association for Behavioural and Cognitive Therapy (EABCT) waarbij de VGCt is aangesloten ziet MBCT als onderdeel van de gedragstherapie. Op de EABCT website staat:
Behavioural and Cognitive Therapy comes in different forms and names: Behaviour Therapy, Cognitive Therapy, Cognitive Behaviour Therapy. There are also more specialised forms for more specific problems: Rational Emotive Behavior Therapy, Dialectic Behaviour Therapy, Mindfulness Based Cognitive Therapy, Acceptance and Commitment Therapy, etc. They all share the same principles: they are based on scientific research and they are committed to look for evidence of their effectiveness to alleviate Mental Health problems. (http://www.eabct.com)

Tijdens het eerstvolgende Congress of European Association for Behavioural & Cognitive Therapies (EABCT) in Milaan 2010 is mindfulness een van de ‘topics’. (http://www.eabct2010-milan.it/print/DRAFT_EABCT2010.pdf).

In eerdere EABCT congressen stond mindfulness op het programma. Teasdale bijvoorbeeld was keynote-speaker tijdens het 34th Annual Conference of the EABCT, Manchester, England 2004. Ook tijdens 41st Annual EABCT Congress in 2011 is mindfulness opnieuw een programma-onderdeel.

De British Association for Behavioural and Cognitive Psychotherapies (BABCP) bood in de Spring Workshops & Conference 2009 enkele workshops rond mindfulness aan. Bovendien was Mark Williams was een van de keynote speakers met het onderwerp “How Does Mindfulness Regulate Emotions?”

Op 5th International Congress of Cognitive Psychotherapy, Göteborg, Sweden, 2005 waren er 20 sprekers m.b.t. mindfulness.

Op het komende World Congress of Behavioral and Cognitive Therapies in Boston in 2010 zijn er drie sprekers over ‘mindfulness’ waaronder een keynotespeaker.

Conclusie: als diverse internationale verenigingen voor gedrags- en cognitieve therapie al enkele jaren het onderwerp ‘mindfulness’ op hun congres-programma’s hebben staan dan is mindfulness een onderdeel van de gedragstherapie.


Is er genoeg plek of moeten er een paar afstappen?

Meer argumenten waarom MBCT een onderdeel van de gedragsttherapie is

In een eerdere publicatie in Gedragstherapie (Schurink, 2004) heb ik enkele inhoudelijk redenen genoemd waarom MBCT past in het domein van de gedrags- en cognitieve therapie. Deze wil ik in een wat aangepaste vorm hier nog eens op een rij zetten.

In MBCT komen op een gestructureerde wijze de verschillende cognitieve en gedragstherapeutische interventies aan de orde zoals: psycho-educatie en oefeningen rondom aard van het denken, registratie van cognities rond aanleidende gebeurtenissen, het leren herkennen van kenmerkende negatieve gedachten en het uitvoeren van gewenst gedrag.

Er verschijnen steeds meer studies in de internationale vakliteratuur die, soms op een nog bescheiden wijze, de effectiviteit van mindfulness-interventies aantonen.

In de vakliteratuur komt men in omschrijvingen van wat cognitieve- en gedragstherapie is in verschillende bewoordingen steeds tegen dat het gaat om het procesmatige toepassen van psychologische interventies die in de wetenschappelijk psychologie verankerd en wetenschappelijk bewezen effectief zijn. Ook aan dit criterium voldoet MBCT. Een recente publicatie over de procesmatige toepassing van mindfulness in ‘Behavioral Therapies and Practice’ is Roemer, L. & Orsillo, S.M. (2009). Een nog recenter overzicht van klinische toepassingen van mindfulness is te vinden in Didonna, F. (ed.) (2009).

Er zijn verschillende psychologische verklaringsmodellen waarin de werkzaamheid van 'mindfulness' onderbouwd wordt. Teasdale (1995) gebruikt de Differential Activation Hypothesis in zijn Interacting Cognitive Subsystems model. Wells & Matthews (1994), plaatsen de werking van mindfulness in het Self Regulatory Executive Function Model. Baer (2003) concludeert dat de werkzaamheid van mindfulness-interventies verklaard kan worden vanuit verschillende mechanismen: exposure, cognitieve verandering, coping vaardigheden, relaxatie en acceptatie. MBCT is onderbouwd vanuit geaccepteerde werkzame psychologische en leertheoretische verklaringsmodellen.

Korrelboom en Ten Broeke (2004) pleiten voor een cognitieve gedragstherapie waarin verschillende effectief gebleken psychologische behandelmethoden hun plaats hebben. Met andere woorden: psychologische behandelmethoden die werkzaam zijn behoren tot het domein van een wat zij noemen ‘geïntegreerde’ cognitieve gedragstherapie.
Een zelfde standpunt vinden we bij Arnold Lazarus (1997): "Het is wetenschappelijk verantwoord en klinisch verstandig om in de gedragstherapie elke techniek toe te passen, ongeacht waar het ontstaan is of wie het verspreid heeft, onder de voorwaarde dat er empirisch bewijs is voor de effectiviteit en er een theoretisch consistente onderbouwing is. MBCT voldoet aan genoemde voorwaarden. Ook de De European Association for Behavioural and Cognitive Therapy (EABCT) hanteert deze visie m.b.t. ondermeer MBCT: “They all share the same principles: they are based on scientific research and they are committed to look for evidence of their effectiveness to alleviate Mental Health problems.

Samengevat lijkt mij dat er geen andere rationele conclusie mogelijk is dan dat mindfulness/MBCT bij de gedragstherapie hoort en dat een mindfulnesscursus volledig kan meetellen omdat het een onderdeel van gedragstherapie is.


Gedragstherapie is een verzameling van therapiemethoden met (deels) gemeenschappelijke kenmerken

Literatuur

Baer, R. (2003). mindfulness training as a Clinical Intervention: a Conceptual and empirical Review. Clinical Psychology Science and Practice , 10: 125-143.

Didonna, F. (ed.) (2009) Clinical Handbook of Mindfulness. New York: Springer.

Korrelboom, K. & Ten Broeke, E. (2004). Geïntegreerde cognitieve gedragstherapie: Handboek voor theorie en praktijk. Bussum: Coutinho.

Lazarus, A.A. (1997) Brief but comprehenssive psychotherapy: The multimodal way. New York: Springer.

Roemer, L. & Orsillo, S.M. (2009). Mindfulness- and Acceptance-Based Behavioral Therapies and Practice. New York: Guilford Press.

Segal, Z.V, Williams, JMG & Teasdale, JD.(2002). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression. New York: Guilford Press.

Segal, ZV, Williams, JMG & Teasdale, J.D. (2004). Aandachtgerichte cognitieve therapie bij depressie: een nieuwe methode om terugval te voorkomen. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

Schurink, G. (2004). Aandachtgerichte cognitieve therapie bij depressie: een methode die past in het domein van de cognitieve gedragstherapie. Gedragstherapie,37, 207-213.

Teasdale, J.D, Segal, Z.V, Williams J.M.G. (1995). How does cognitive therapy prevent relapse and why should attention control (minddfulness) training help ?. Behaviour Research and Therapy 1995; 225-239.

Teasdale, J.D., Segal, Z.V., Williams J.M.G. (2003) Mindfulness Training and Problem Formulation. Clinical Psychology Science and Practice , 10: 157-160

Wells, A. & Matthews, G. (1994) Attention and emotion: A Clinical Perspective. Hove, UK: Lawrence Erlbaum.