mindfulness in therapie, coaching en trainingen

Mindfulness ontmanteld

Ger Schurink, 15 februari 2014

Onlangs verscheen de lang verwachte publicatie van Mark Williams en zijn onderzoeksgroep, die van 2008 tot 2010 een groot onderzoek deden naar MBCT, MBCT zonder meditatie-oefeningen en Treatment as Usual (TAU). Een zogenaamde ontmantelingsstudie, waarin een onderdelen van een behandeling wordt weggehaald om te bepalen wat het effect daarvan is. Op deze manier kan worden uitgezocht wat de bijdrage van de verschillende onderdelen is aan het resultaat. Williams heeft samen met Teasdale en Segal de Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT) ontwikkeld. Hun boek Mindfulness-based Cognitive Therapy for Depression: A New Approach to Preventing Relapse dat in 2002 verscheen is een standaardwerk en was de aanzet tot veel onderzoek en toepassingen van mindfulness bij tal van psychische klachten.

Om met de deur in huis te vallen: er was géén verschil tussen de drie behandelcondities. De algemene conclusie is: mindfulness voegt niks toe aan de bestaande behandelingen van cliënten met recidiverende depressies.

image
Wankelt de MBCT?

Het onderzoek omvatte in de periode 2008-2010 in totaal 274 patiënten. Er waren drie behandelmethoden die met elkaar vergeleken werden. De standaard MBCT voor patiënten die kwetsbaar zijn voor recidiverende depressie, MBCT zonder meditatie-oefeningen en TAU.
De MBCT zonder meditatie-oefeningen wordt in het onderzoek Cognitive Psychological Education (CPE) genoemd. De verdeling van de patiënten tussen MBCT, CPE en TAU was 2:2:1. TAU bestond uit medicatie en bezoeken aan de „mental health practitioner”. Gekeken werd wat het effect van de drie behandelvormen op het voorkomen van een nieuwe depressieve episode in een follow-up periode van 12 maanden.

Zes eerdere klinische trials, zonder actieve behandelgroep als vergelijking, lieten de beschermende werking zien van MBCT bij kwetsbaarheid voor depressies. Een onderzoek waarin MBCT met een actieve andere behandeling werd vergeleken was nog niet gedaan. De auteurs concluderen na hun studie:
MBCT provided significant protection against relapse for participants with increased vulnerability due to history of childhood trauma, but showed no significant advantage in comparison to an active control treatment and usual care over the whole group of patients with recurrent depression.

Beter gezegd: MBCT laat géén significant voordeel zien in vergelijking met een actieve controle behandeling en de gebruikelijke zorg voor de groep patiënten met recidiverende depressies als geheel. Een subgroep van patiënten die nog kwetsbaarder zijn vanwege trauma’s in de jeugd heeft wel meer baat bij MBCT.

Uiteraard wordt in de discussie van het artikel gefilosofeerd over de bevindingen die voor de onderzoekers waarschijnlijk erg verrassend zijn. Mij verbaast het niet zo. Ik heb al eerder gepleit voor korte mindfulness-oefeningen omdat ik het nut en de haalbaarheid van de lange oefeningen niet zag in de praktijk (zie op dit blog: Hoe lang moet je mediteren?). Uit recente onderzoeken blijkt bovendien steeds vaker dat er een onduidelijke of géén relatie is tussen de tijd die aan meditatie besteed wordt, tijdens formele en informele oefeningen, en de positieve effecten ervan. Met andere woorden meer mediteren is niet beter. (De_tijd_die_aan_de_meditatie.pdf)

Bovendien is mijn stelling dat mindfulness mensen met name leert om anders met emoties om te gaan. Vooral mindful exposure werkt goed als psychologische interventie voor verwerking van pijnlijke situaties uit het verleden en bij angstige anticipatie op komende gebeurtenissen. Daarvoor is het niet nodig om (veel en vaak) te mediteren.

Welke conclusies kun je trekken uit het onderzoek van Williams?


Om te beginnen: een zwaluw maakt nog geen zomer. Zoals gebruikelijk in de wetenschap, zijn er meerdere studies nodig voordat er stevige conclusies getrokken kunnen worden. Als daarvan ook de uitkomst is dat MBCT geen meerwaarde heeft bij recidiverende depressies in het algemeen dan moet MBCT niet meer aangeboden worden bij deze diagnose. Voor psychotherapeutische interventies geldt hetzelfde als bij medische interventies: als het niet werkt moet je het niet doen.

Er moet meer aandacht besteed worden aan behandelingen en onderzoek naar mindfulness gericht op het omgaan met en de verwerking van oud zeer dat verband houdt met psychische klachten. De studie van Williams geeft daar een aanzet toe. Mindfulness is immers wel effectief bij patiënten met trauma's in de voorgeschiedenis. Bij veel patiënten blijkt dat ingrijpende gebeurtenissen en trauma’s uit het verleden voeding geven aan problemen in het hier en nu. Wat mij opvalt is dat daar door behandelaars vaak geen of onvoldoende oog voor is. (Over_gebeurtenissen_van_toen_en_problemen_van_nu.pdf)

MBCT en MBSR worden in de vorm van one-size-fits-all aangeboden, als een op zichzelf staande interventie. Beter is het om mindfulness te zien als één van de onderdelen in de gereedschapskist van behandelaars. Behandelingen moeten op een onderbouwde manier gegeven worden, op basis van goede diagnostiek met een solide behandelplan. Daar kan mindfulness een prominente plaats in krijgen als uit toekomstig onderzoek bevestigt dat mindfulness het omgaan met en verwerking van trauma's bevordert.

Nieuwe psychologische behandelingen roepen net als nieuwe medicijnen hoge verwachtingen op. Dat heeft tot een mindfulness-hype geleidt met allerlei uitwassen. Dat was vorig jaar te zien in een uitzending op de Belgische zender Canvas (http://www.canvas.be/programmas/panorama/server1-4fb24d04%3A13d7c2bafba%3A-44d9). Onderzoek zoals dat van Williams brengt de zaak weer in evenwicht, en zo hoort het.


Literatuur:

Boelen, P. & Rijkeboer, M. (2002) Over gebeurtenissen van toen en problemen van nu. Dth 22, 3, p. 311-330.

Williams, J. M. G., Crane, C., Barnhofer, T., Brennan, K., Duggan, D. S., Fennell, M. J. V.,Hackmann, A., Krusche, A., Muse, K., Von Rohr, I. R., Shah, D., Crane, R. S., Eames, C., Jones, M., Radford, S., Silverton, S., Sun, Y., Weatherley-Jones, E., Whitaker, C. J., Russell, D., & Russell, I. T. (2013, December 2). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Preventing Relapse in Recurrent Depression: A Randomized Dismantling Trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology. Advance online publication. doi: 10.1037/a0035036

Vreeswijk, M. van, Broersen, J & Schurink, G. (2014). Mindfulness and Schema Therapy: A Practical Guide. Oxford: Wiley. Verwachte uitgave in voorjaar 2014












Op 19-02-2014 schreef annemieke wauters het volgende:

Mijn reactie is op het onderstaande stuk uit het artikel, dat ik volledig onderschrijf:
"Er moet meer aandacht besteed worden aan behandelingen en onderzoek naar mindfulness gericht op het omgaan met en de verwerking van oud zeer dat verband houdt met psychische klachten. De studie van Williams geeft daar een aanzet toe. Mindfulness is immers wel effectief bij patiënten met trauma's in de voorgeschiedenis. Bij veel patiënten blijkt dat ingrijpende gebeurtenissen en trauma’s uit het verleden voeding geven aan problemen in het hier en nu. Wat mij opvalt is dat daar door behandelaars vaak geen of onvoldoende oog voor is." Mijn reactie: Zou je niet kunnen zeggen dat Mindfulness (toegepaste Mindfulness op het individu, niet de one-size fits all methode) überhaupt leert om te gaan met 'zeer', oud of niet?
Wat zeer doet is dat wat men 'negatief' labelt/als negatief ervaart en waar men vanaf wilt. Het ontlopen van het 'zeer' d.m.v. coping mechanismen, is toch onderliggend aan een groot deel van (psychische) klachten? Misschien is in die zin juist depressie niet de beste doelgroep om dit te onderzoeken, mits de depressie reactief van aard is, als coping met een 'zeer'. En het verbaast mij dus ook niet, dat dat nou juist uit het onderzoek komt! In het werken met mensen die noodgedwongen moeten leren omgaan met chronische aandoeningen (zeer) en met mensen die vanuit hun jeugd verboden mee hebben gekregen op bepaalde (natuurlijke) emoties of gedrag (die emoties en gedragingen worden 'zeer') of trauma (zeer) gerelateerde eetstoornissen, kan ik uit ervaringen zeggen dat MBCT deze mensen ontzettend veel meerwaarde in hun behandeling biedt.

 

Als je wilt reageren op dit artikel, vul dan het onderstaande formulier in. Om ongewenste mail/spam tegen te gaan worden reacties niet automatisch geplaatst. Ze worden dus eerst even bekeken en verschijnen pas op een later tijdstip in het weblog.

Uw naam

Uw mailadres

Uw reactie

laat mij weten als iemand hierop reageert

onthoud mij

vul deze gegevens ook in: