mindfulness in therapie, coaching en trainingen

Mindfulness for the road: Waardeloze waaier !

Wout van het Hout, 13 december 2010

Uitgeverij Thema is zo'n tien jaar geleden begonnen met het uitgeven van zogenaamde waaiers. Een stapel kaarten, ongeveer zo breed als een speelkaart en een dubbel zo lang, bijeengehouden door een popnagel in de rechter-benedenhoek. In een waaier staat kort samengevat informatie over een onderwerp.
Volgens de uitgever:
Kortom: alle kennis en handige tips rondom een bepaald onderwerp, praktisch gebundeld en binnen handbereik. Wat wil je nou nog meer?

Onlangs verscheen de waaier: Mindfulness for the road, geschreven door Gijs Jansen. (http://www.thema.nl:80/product/mindfulness--for-the-road--waaier-/)

image

Wat een waardeloze waaier! Wie wat ervaring heeft met mindfulness ontdekt op vrijwel elke pagina van de waaier wel iets dat niet spoort met hoe mindfulness bedoeld is volgens de grondleggers Kabat-Zinn, Segal, Teasedale en Williams.

Een aantal van de meeste storende teksten staan hieronder, met commentaar.

Mindfulness is overal! (pag. 2). Deze waaier helpt om jezelf en je omgeving opnieuw te ontdekken. Alsof dat het doel van mindfulness is.

Bodyscan (pag. 10). Neem de tijd om je hele lijf te scannen op spanning of ontspanning zonder dat je probeert te ontspannen.
Dit is niet de instructie bij de bodyscan in de MBCT. Wat wel de bedoeling is dat je opmerkt en ervaart wat er in de opeenvolgende lichaamsdelen te voelen is zonder een poging doen iets te bereiken. Daarbij let je niet speciaal op spanning en ontspanning maar op alle lichamelijke sensaties, zowel fysieke als emotionele sensaties in je lijf.

Hoofdpijn (pag. 11). Zoek de pijn op, en sta stil bij wat je voelt. Geef je hoofdpijn even alle ruimte, en kijk in gedachten naar de plek van je hoofdpijn. Hoe ziet die eruit? Blijf stilstaan bij je hoofdpijn, zonder de pijn te bestrijden. Kijk vervolgens of er iets verandert. Hoe langer je ergens bij stil staat, hoe groter de kans dat je het anders gaat beleven.
Rare instructie: " kijk in gedachten naar de plek..". Jansen vergeet te zeggen dat je met name de aandacht moet richten op de emotionele reacties in je lijf in reactie op de hoofdpijn. Deze reacties laat er zijn zonder iets te doen om het te veranderen. Zo leer je om uit de automatische piloot te komen die de hoofdpijn bij je oproept.

Vermoeidheid (pag. 12). Hierbij moet je van Gijs Jansen bewust gaan gapen en eventueel een daarvoor bedoelt youtube-filmpje bekijken. Wat heeft dit met mindfulness te maken. Je vermoeidheid en je reacties daarop kun je gewoon ervaren zonder express te gapen op wat dan ook.

image
Vermoeide Paus gaapt mindful!

Stress (pag. 13). Ga zitten en observeer hoe je adem haalt. (......) Kijk vervolgens naar je handen, en voel de stress en spanning door je handen stromen.
Wat is het verschil tussen stress en spanning? Waarom zou je op je handen focussen terwijl er nog veel meer op veel relevantere plekken te ervaren is?

Ruiken (pag. 17). Tip: Koop een lekker luchtje of steek wierook aan, juist ook als je alleen (thuis) bent. Is dit mindfulness?

Thuis (pag. 21). Ik wil me jou onderzoeken hoe je meer rust en ruimte kunt creeren in je omgeving.
Fijn, maar is dit mindfulness?

Inslapen (pag. 23). Probeer je voor te stellen dat je met iedere zucht dieper wegzakt in je bed.
Wellicht een nuttige tip die echter niets met mindfulness van doen heeft. Bij mindfulness laat je alle pogingen achterwege om iets voor elkaar te krijgen. Je hoeft je dus ook niet voor te stellen dat je dieper wegzakt bij elke zucht.

Opgaan in wat je doet (pag. 48). Als je merkt dat je ergens volledig in op kunt gaan terwijl de tijd stil blijft staan en je je zorgen even vergeet, dan is dat mindfulness in optima forma!
Helemaal mis! Bij mindfulness ben je je juist helder bewust van wat je ervaart en dat kan inclusief je zorgen zijn. Ergens volledig in opgaan kan o.a. het gevolg zijn van een sterke concentratie/motivatie/verslaving etc. Dit is geen mindfulness optima forma. Let maar eens op een puber die aan een spel aan het spelen is op een pc, nintendo of playstation.

Werk (pag. 40). Mindfulness op de werkvloer kun je zelf inbouwen. Dit begint met het erkennen van je menselijkheid. Leuk bedacht maar mindfulness, op het werk of elders, begint echt niet met het erkennen van je menselijkheid.

Boosheid (pag. 29). ....voel of er boosheid door deze lichaamsdelen stroomt. Merk op hoe dit voelt en neem de tijd. Leg nu hardop en met luide stem aan jezelf uit waarom je boos bent.
Tja... wat moet je daar van zeggen? Hoever kun je afdwalen van wat mindfulness werkelijk inhoudt?

Kortom, een waardeloze waaier!
Uitgeverij Thema heeft al een zeer goed lopend boek over mindfulness uit, Mindfulness.Een praktische training in omgaan met gevoelens en gewoonten van Ger Schurink. Ze proberen nog een extra graantje mee te pikken in de hype die mindfulness helaas is.
Daarvoor hebben ze een auteur gezocht die weinig weet van mindfulness en zich er bovendien erg makkelijk vanaf gemaakt heeft!
De waaier kost ook nog eens 14,95!

Thema stelt de vraag: Kortom: alle kennis en handige tips rondom een bepaald onderwerp, praktisch gebundeld en binnen handbereik. Wat wil je nou nog meer?
We willen dat Thema geen valse beloften doet! Deze waaier bevat niet alleen weinig kennis over mindfulness en wat er staat is voor een groot deel ook nog onjuist!
Misschien is het wel het best om het advies van Gijs Jansen op pagina 31 op te volgen: Vrolijkheid (pag. 31). Een hele mooie manier om dit te doen is lachtherapie.

image
'Mindfulness for the road' is lachwekkend

Op 14-01-2011 schreef De Mey het volgende:

Ik begin toch zeker niet met de uitroep “Wat een waardeloos commentaar!” Dit zou getuigen van mind-emptiness, en zou niet passen op een website die mindfulness hoog in het vaandel voert. Dat doe ik dus niet.

Ik begrijp heel best het commentaar op de waaier wanneer men vertrekt van één van de vele definities van mindfulness. Mindfulness kent echter vele gedaanten in de vorm van zowel theorieën als praktijken (Bospoort 2008). Eén ervan vinden we terug in MBCT (Mindfulness Based Cognitive Therapy). Daar vertaalt men mindfulness met aandacht, het richten van het bewustzijn, het toelaten van gedachten en emoties (zie deze blog).
Er zijn echter nog heel andere visies op mindfulness, en er is geenszins consensus te bespeuren in de literatuur. In de ene visie wordt mindfulness gezien als aandacht voor, en bewustzijn van, de huidige ervaring. Daarnaast gaat mindfulness ook samen met een houding die gekenmerkt wordt door openheid, een niet-oordelende attitude, en compassie (sic!). Tenslotte kennen we ook therapeutische stromingen waarin mindfulness niets te maken heeft met aandacht, maar juist met het loslaten van aandacht en controle, en dus met acceptatie en het “tussen aanhalingstekens zetten” van gedachten en emoties. Zo is bijvoorbeeld “flow” voor de één een vorm van mindfulness, en voor de ander precies het tegenovergestelde.

Zolang er geen consensus bestaat, heeft het geen zin om elkaar veroordelend aan te spreken. Het heeft trouwens al helemaal geen zin om te proberen mindfulness vast te pinnen. Laten we ons bezighouden met hoe we problemen het best concreet kunnen aanpakken, in plaats van met de operationalisering van mentale constructen die onze verbeelding op hol doen slaan en aan iedere operationalisering ontsnappen. Ik moedig mensen aan om met de waaier op pad te gaan en mindfulness in de praktijk te ontdekken en toe te passen. Ik gun daarbij iedereen zijn eigen invulling.

Dr. Hubert De Mey
UHD Persoonlijkheidsleer
Radboud Universiteit Nijmegen

Bron: Chris van de Bospoort (2008). Mindfulness: Wat is het? Hoe werkt het? Waartoe dient het? Doctoraalscriptie klinische psychologie. Radboud Universiteit Nijmegen.

 

Als je wilt reageren op dit artikel, vul dan het onderstaande formulier in. Om ongewenste mail/spam tegen te gaan worden reacties niet automatisch geplaatst. Ze worden dus eerst even bekeken en verschijnen pas op een later tijdstip in het weblog.

Uw naam

Uw mailadres

Uw reactie

laat mij weten als iemand hierop reageert

onthoud mij

vul deze gegevens ook in: