mindfulness in therapie, coaching en trainingen

Concentratie

Dingeman Boot, 2 oktober 2011

Concentratie is het vermogen de aandacht eenpuntig (als een laserstraal) blijvend te richten op een object. Hoewel bij de een meer dan bij de ander, speelt concentratie in iedere meditatievorm een belangrijke rol.

Samatha meditatie


Zo is Samatha meditatie in feite een concentratie meditatie. Samatha betekent kalmte en deze meditatie leidt door het ontwikkelen van concentratie tot kalmte en rust in de geest. De aandacht wordt hierbij uitsluitend op één object gericht; dit kan bijv. de ademhaling zijn of een deel van het lichaam waar de ademhaling goed voelbaar is, een mantra, een frase (zoals bij de metta meditatie) of een kaarsvlam. Samatha meditatie is een veel beoefende meditatievorm omdat de techniek relatief eenvoudig is en de effecten (kalmte, rust) aangenaam zijn. Maar deze meditatievorm heeft ook zijn beperkingen. Het geeft – afhankelijk hoe het wordt beoefend – behalve kalmte en rust, slechts tot op een bepaald niveau inzichten.

Vipassana meditatie


Om tot diepere inzichten en tot totale bevrijding te komen is het beoefenen van bijv. Vipassana meditatie noodzakelijk. Hoewel in het Theravada boeddhisme veelal direkt met Vipassana meditatie wordt begonnen, wordt daar evenals bij andere tradities eerst ook wel gebruik gemaakt van Samatha meditatie om de geest te trainen en deze wat tot rust te brengen. Daarna wordt dan overgeschakeld op Vipassana meditatie, waar de ontwikkelde concentratie een welkome vaardigheid is.
In de Vipassana staat het ontwikkelen van mindfulness centraal, maar concentratie speelt daarbij een belangrijke ondersteunende rol. De concentratie zorgt ervoor dat je in staat bent om je aandacht blijvend op een object te richten.
Mindfulness en concentratie hebben in de Vipassana meditatie ieder een eigen functie die duidelijk van elkaar verschillen. Mindfulness is het aandachtig gewaar zijn van wat er in het hier en nu plaatsvindt en speelt zo een gevoelige registrerende rol. De concentratie speelt een ondersteunende rol door het vermogen de aandacht blijvend op het object te kunnen richten.
Als er te weinig mindfulness is en teveel concentratie worden de gedachten, gevoelens enz. weggedrukt en ga je richting Samatha meditatie. Als er te weinig concentratie is blijf je teveel in de ban van wat zich allemaal in je geest afspeelt en vlieg je alle kanten op. Zo moet er daarom steeds een balans zijn tussen mindfulness en concentratie en is het van belang dat deze twee bevrijdende krachten op een evenwichtige manier worden ontwikkeld.

image

Komen tot inzichten/wijsheid


Vipassana meditatie betekent inzichtsmeditatie en dit inzicht heeft vooral betrekking op de universele karaktereigenschappen van alle verschijnselen die in je bewustzijn verschijnen. Het verkrijgen van dit inzicht zal moeilijker tot onmogelijk zijn naarmate je meer door de drukte in je geest wordt beheerst. Wanneer de geest tot meer verstilling komt schep je gunstige voorwaarden om tot inzicht te komen. Wanneer je mindfulness door een goede concentratie wordt ondersteund zal dat ertoe bijdragen dat je geest steeds rustiger wordt en ben je in staat om onderzoekend door te dringen tot de natuur van deze verschijnselen. Hiermee wordt bedoeld dat je zo inzicht krijgt in het karakter van deze verschijnselen en geleidelijk krijg je ook inzicht welke universele karaktereigenschappen voor alle verschijnselen gelden: 1) veranderlijkheid, 2) ze bieden je geen blijvend geluk / veiligheid en 3) oncontroleerbaar (zelfloosheid).

Dingeman Boot leidt een centrum voor yoga-meditatie in Zwolle, begeleidt meditatieretraites en geeft les aan yogaleraren in opleiding. http://www.pannananda.nl
Hij verzorgt een column in BoeddhaMagazine. Deze tekst verscheen in nr. 64, herfst 2011.

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.

 

Als je wilt reageren op dit artikel, vul dan het onderstaande formulier in. Om ongewenste mail/spam tegen te gaan worden reacties niet automatisch geplaatst. Ze worden dus eerst even bekeken en verschijnen pas op een later tijdstip in het weblog.

Uw naam

Uw mailadres

Uw reactie

laat mij weten als iemand hierop reageert

onthoud mij

vul deze gegevens ook in: